woensdag 13 juni 2012

Het Archievenblad online

Het Archievenblad (1892-heden) is het vakblad voor beroepsbeoefenaren in het archiefwezen dat wordt uitgegeven door de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland (KVAN). Het blad richt zich op archivarissen, archiefmedewerkers en gebruikers. Het Archievenblad besteedt aandacht aan ontwikkelingen in het archiefwezen, wetten en regelgeving archieven, methoden en technieken die in het archiefwezen worden gehanteerd en archiefopleidingen.

Sinds 12 juni 2012 is Het  Archievenblad online te raadplegen en full text te doorzoeken. Een index is nog in ontwikkeling en zal binnenkort ook ter beschikking komen. Dit is goed nieuws voor de genealoog met vragen op het gebied van archieven en methodiek.

dinsdag 12 juni 2012

Yvette's Digitaal - 4: Afscheid

De column van Yvette Hoitink in het CBG kwartaalblad Genealogie is getiteld Digitaal. Die titel doet al vermoeden dat de column gaat over computers, internet en genealogie. Daarin wordt natuurlijk regelmatig verwezen naar allerlei websites. Alleen kent een papieren tijdschrift geen hyperlinks. Een goede reden om Digitaal ook digitaal op internet te publiceren. Dat doen we hier op Methodiek dossier@CBG, ook als het artikel bij uitzondering eens een keer géén verwijzingen naar websites bevat...
Afscheid

Na twintig jaar is het tijd geworden om afscheid te nemen. Een moeilijke beslissing, maar het moest gebeuren. Al jaren zit ik om alle tekortkomingen heen te werken maar het ging gewoon niet meer. Ik heb daarom besloten om mijn oude stamboomprogramma vaarwel te zeggen. Twintig jaar: een eeuwigheid in computerland waar software van drie jaar oud vaak al hopeloos verouderd aandoet. Mijn oude programma was nog op MS-DOS gebaseerd en kon zelfs niet met een muis bediend worden. Om het draaiende te houden onder nieuwe versies van Windows moest ik door steeds meer hoepels springen.Emulatoren, virtuele machines, andere vage tooltjes: alles om het programma maar te kunnen blijven gebruiken. Waarom al die moeite? Omdat het invoeren zo lekker snel ging dankzij alle sneltoetsen. Als je met een bevolkingsreconstructie bezig bent waarbij je soms alle personen uit bronnen integraal invoert is dat een belangrijk criterium. Mijn eisen aan een stamboomprogramma zijn de afgelopen twintig jaar stevig veranderd. Ik was toen een middelbare scholier die net begonnen was met stamboomonderzoek. Het was voldoende als ik alle feiten met bronvermelding vast kon leggen. In de jaren erna werd ik van een ‘conclusie’-georiënteerde genealoog meer een ‘bewijs’-georiënteerde. Dat betekent dat ik niet alleen ‘de’ geboortedatum wilde kunnen vastleggen, maar ook eventuele alternatieven die in andere bronnen genoemd werden om zo later nog te kunnen zien waarom ik welke conclusie had getrokken. Daarnaast kreeg ik behoefte om digitaal materiaal te koppelen aan mijn stamboom: familiefoto’s en filmpjes maar vooral ook foto’s en scans van archiefstukken. Mijn oude programma kon dat niet. Ook daar wist ik een mouw aan te passen door er een online stamboomprogramma naast te gebruiken waar ik dan de afbeeldingen en filmpjes toevoegde. Eind vorig jaar kocht ik een nieuwe computer en kwamen er weer een paar hoepels bij. De druppel die voor mij de emmer deed overlopen, was dat kopiëren en plakken niet meer werkte. Met de mooiste transcripties binnen handbereik kon ik die teksten niet meer op de juiste plek opnemen. Na maanden van demoversies uitproberen heb ik een nieuw programma gekozen. Wat prachtig om alle gegevens van een persoon overzichtelijk bij elkaar te hebben: feiten, bronnen en afbeeldingen. Het programma is gekoppeld aan een ‘app’ op mijn telefoon waardoor ik mijn gegevens altijd bij me heb en kan aanvullen. Laatst was ik op een begraafplaats waar ik een graf van een betovergrootvader ontdekte. Met mijn telefoon maakte ik een foto en koppelde die in de app meteen aan die voorouder. Ik heb het gevoel dat ik qua stamboomprogramma eindelijk de  eenentwintigste eeuw ben binnengestapt. Ik mis mijn oude programma wel. Ik kende alle trucjes en handigheidjes en voel me nu wat ontheemd. Maar de gegevens die ik invoer zijn beter onderbouwd en ik zie verbanden die me anders ontgaan waren. Een nieuwe fase in mijn onderzoek is aangebroken.

Yvette Hoitink
genealoog en itc-adviseur

maandag 11 juni 2012

Familie Kroes - Het zit toch anders....

Door Jochem Kroes

In januari berichtten we over de verwantschap tussen Doutzen, Iris & Henk Kroes èn CBG-redacteur Jochem Kroes. Uit nieuwe gegevens blijkt dat dit niet geheel klopt.

Iris Kroes
Mevrouw Willy Furrer-Kroes, secretaris van de Familiestichting Uit Welke Beker (voor dragers van de namen Croes, de Croes, Croese, Croesen, Croeze, Croezen, Kroes, de Kroes, Kroese, Kroesen, Kroessen, Kroeze, Kroezen, Cruse, Kruse, Krüse, Kruze, Kruzen en Krüze) meldde onlangs dat de veronderstelde familierelatie tussen fotomodel Doutzen, zangeres Iris, ijsmeester en oud-directeur van de Vereniging De Friesche Elf Steden Henk en genealoog Jochem Kroes niet juist is. Uit de vele gegevens waar de familiestichting over beschikt, blijkt dat Doutzen, Jochem en bovengenoemde Willy (Furrer-)Kroes wel familie van elkaar zijn, maar Iris en Henk niet!

Iris en Henk Kroes zijn wel weer aan elkaar verwant. Hun eerste gemeenschappelijke voorvader is Hendrik Jacobs Kroes (1804-1883), die turfmaker te Nijehaske was. Henk (1938) behoort tot de vijfde generatie en Iris (1992) tot de zesde generatie sinds Hendrik Jacobs. Deze Hendrik is de laatste in een rij van tenminste vier generaties turfmakers in Haskerland en daarvoor in Wanneperveen in Noordwest-Overijssel.
Henk Kroes
Zijn oudst bekende voorvader is Jan Hendriks Kroes, die omstreeks 1720 te Wanneperveen werd geboren en daar mogelijk in 1793 overleed. Omstreeks 1740 was hij als turfmaker aan het werk in Haskerland, waar vanaf het midden van de 18e eeuw heel veel zgn. ‘Gietersen’ naar toe verhuisden. De Gieterse immigratie naar het veengebied van het Friese Lage Midden had alles te maken met het opraken van de turf in Giethoorn en omliggende dorpen, maar in het Friese Haskerland en Schoterland waren de laagveengebieden nog vrijwel onaangeroerd. Jan Hendriks Kroes behoorde dus tot de omvangrijke groep van Gieterse turfmakers, die zich tijdelijk dan wel voorgoed in Friesland vestigden. De naam Gietersen had dus betrekking op alle immigranten uit het noordwesten van Overijssel. Veel van hun nageslacht woont daar nog steeds en dat kan men zien aan familienamen als Drost, Knobbe, Krikke, Lasche, Mast, Mink, Stuiver, Toering, Ten Hoeve enz. (zie meer hierover het boek van Jochem Kroes, De Gietersen in Friesland, Leeuwarden 1996). Jan Hendriks zoon, Jan Jansen Kroes vestigde zich in 1764 voorgoed in Oudehaske als veenbaas, dus als zelfstandig ondernemer in de turfgraverij. Zijn zonen vestigden zich nadien in het aangrenzende Aengwirden en Schoterland en vandaaruit verspreidden hun nakomelingen zich over het oosten van Friesland, met Drachten als centrum.

Doutzen in Nova Zembla
Doutzen, Willy en Jochem stammen uit een andere familie Kroes, die overigens ook het noordwesten van Overijssel komt, maar dan uit de handelsplaatsen Oldemarkt en Kuinre. Hun oudste stamvader is Marten Peters Kroes, die ook wel Van Buijten werd genoemd. Diens zoon Hendrik Martens Kroes werd in 1651 te Oldemarkt gedoopt en na hem bleven zeker vier generaties in dit handelsdorp. Omstreeks 1800 verplaatste de familie zich naar Kuinre en Delfstrahuizen en nog weer later naar het (noord)oosten van Friesland. Verschillende generaties oefenden in de 18e en 19e eeuw het beroep van timmerman uit.
Doutzen en Willy Kroes zijn het minst ver aan elkaar verwant. Hun gemeenschappelijke groot- respectievelijk overgrootvader is Rein Kroes (1876-1955), die onder meer timmerman en eigenaar van De Beurs te Leeuwarden was. Jochems relatie gaat een aantal generaties verder terug, tot in de 18e eeuw, waar Jan Warners Kroes (1767-1816) onze gemeenschappelijke voorvader is. Hij was timmerman in Kuinre, waar hij in 1796 voor het de eerste keer trouwde en wel met voormoeder Trijntje Jacobs Bruijn.

De fout in de vorige genealogie zat in het verwarren van Jacob Jans Kroes, geb. Kuinre 1 nov. 1795 en behorend tot de Oldemarktse familie, met Jacobs Jans Kroes, geb. Oudehaske 28 sept. 1766 en behorende tot de andere Wanneperveense familie.

Meer over deze verwantschapsrelaties kan men lezen in de onderstaande fragmentgenealogieën:


Fragmentgenealogie Kroes 1 (Oldemarkt)

I. Marten Peters Kroes,  (van Buijten?, Marten Pieters), geb. omstr. 1620, tr. Jantien Everts Schouwen.
II. Hendrik Martens Kroes, ged. Oldemarkt 24 aug. 1651, tr. voor maart 1670 Aeltien Pieters, geb. IJsselham omstr. 1645 .
III. Marten Hendriks Kroes, geb. Oldemarkt 16 maart 1670, tr. Wempjen Warnaars Terwischa.
IV. Hendrik Martens Kroes, ged. Oldemarkt 10 april, tr. Geesjen Harmens Terwisga.
V. Warner Hendriks Kroes, ged. Oldemarkt 25 okt. 1739, begr. Kuinre 2 febr. 1802, tr. Oldemarkt 15 april 1764 Hillegien Gast, geb. omstr. 1731, overleden Kuinre 29 dec. 1801.
    Uit dit huwelijk onder anderen:
    1. Jan Warners Koes, volgt IVa (tak A).
    2. Anthonij Warners Kroes, volgt IVb (tak B).

tak A
IVa. Jan Warners Kroes, geb. Oldemarkt 6 aug. 1767, overleden Kuinre 27 febr. 1816,  tr. 1e Blokzijl 24 febr. 1793 Trijntje Bruijn(s), geb. Blokzijl 11 aug. 1773, overleden Kuinre 2 sept. 1796.
Va. Warner Jans Kroes, geb. Kuinre 3 dec. 1793, overleden Garijp 20 febr. 1858, tr. 2e Schoterland 21 sept. 1828 Wypkje Pieters Kiestra.
VIa. Jan Warners Kroes, geb. Delfstrahuizen 21 nov. 1830, tr. Pietje Sijes van der Meer.
VIIa. Warner Jans Kroes, geb. Garijp 18 nov. 1852, tr. Aukje Reins Kuipers.
VIIIa. Rein Warners Kroes, geb. Westergeest 1 sept. 1876, tr. Ytje Douwes Halbesma.
    Uit dit huwelijk onder anderen:
    1. Warner Kroes, volgt IXa.
    2. Douwe Kroes, volgt IXb.

IXa. Warner Kroes, geb. Dokkum 16 april 1902, overleden Gorredijk 17 juli 1981, tr. 2e Leeuwarden 1 juli 1942 Maria Banis.
Xa. Willy Kroes, secretaris van de Familiestichting Uit Welke Beker (Kroes), tr. Robert Wim Furrer.

IXb. Douwe Kroes, geb. Dokkum 24 febr. 1912, overleden Bergum 5 juli 2003, tr. Leeuwarden 28 okt. 1936 Reinskje Wielinga.
Xb. Ouders van Doutzen Kroes.
XIb. Doutzen Kroes, fotomodel en actrice.

tak B
IVb. Anthonij Warners Kroes, geb. Oldemarkt 1771.
Vb. Warner Anthonies Kroes, geb. Kuinre 1796.
VIb. Anthonij Warners Kroes, geb. Kuinre 1831.
VIIb. Jan Jacobus Kroes, geb. Blankenham 1868.
VIIIb. Anthonij Kroes, geb. Kuinre 1892.
IXc. Jan Jacobus Kroes, geb. Oosterzee 1919.
Xc. Jochem Kroes, geb. Marknesse (N.O.P.) 1951, redacteur Nederland’s Patriciaat, CBG.


Fragmentgenealogie Kroes 2 (Wanneperveen)

I. Jan Hendriks Kroes, geb. Wanneperveen omstr. 1720, overleden ald. [1793], tr. Claesje.
II. Jan Jansen Kroes, geb. Nijehaske omstr. 1740, tr. Oudehaske 10 okt. 1762 Hendrikje Jacobs.
III. Jacob Jans Kroes, geb. Oudehaske 28 sept. 1766, overleden Joure 16 jan. 1847, tr. Oudehaske 6     jan. 1788 Rigtje Jacobs Klemstra. (NB: Jacob werd verward met Jacob Jans Kroes, geb. Kuinre 1795)
IV. Hendrik Jacobs Kroes, geb. ’t Meer 24 maart 1804, overleden Schoterland 21 juli 1883, tr. Joure 27 sept. 1828 Geertje Freerks Raadsveld.
    Uit dit huwelijk onder anderen:
    1. Willem Hendriks Kroes, volgt Va.
    2. Jan Hendriks Kroes, volgt Vb.

Va. Willem Hendriks Kroes, geb. Oudehorne 12 juni 1845, overleden Jubbega 15 dec. 1899, tr. Schoterland 28 febr. 1867 Trijntje de Vries.
VIIIb. Geert Willems Kroes, geb. Jubbega-Schurega 27 sept. 1881, overleden Katlijk 1 maart 1952, tr. Schoterland 22 mei 1913 Antje van den Akker.
IXb. Grootouders van Iris Kroes.
Xb. Ouders van Iris Kroes.
XIb. Iris Kroes, winnares The Voice of Holland 2011-2012.

Vb. Jan Hendriks Kroes, geb. Oudehorne 3 nov. 1849, overleden Nieuweschoot 17 okt. 1915, tr. Schoterland 26 juli 1874 Leentje Pranger.
VIIIc. Hendrik Kroes, geb. Nieuweschoot 21 juni 1877, overleden Terkaple 16 dec. 1965, tr. Utingeradeel 16 mei 1901 Wybrigje Koning.
IXc. Ouders van Henk Kroes.
Xc. Henk Kroes, ijsmeester en oud-voorzitter van de Vereniging De Friesche Elf Steden.

woensdag 6 juni 2012

Lezing: Ontwikkeling in genealogiebeoefening vanuit ethnologisch oogpunt

Op donderdag 21 juni (1700-1830 uur) houdt prof Elisabeth Timm in Amsterdam de 13e Meertens Ethnologie Lezing. De lezing is in het Engels en draagt de titel Reference and Reverence. Two Modes of Popular Genealogy in Europe since the 19th Century. (‘Reference and Reverence’ Twee vormen van genealogie in Europa sinds de negentiende eeuw.)

Sinds de jaren negentig van de twintigste eeuw is onderzoek naar afstamming, het maken van stambomen, het schrijven van familiegeschiedenissen en de opbouw van verwantschaps-databanken in de hele wereld bijzonder populair geworden. Hierdoor is de genealogie van een ‘beschermings’-instrument en hulpwetenschap van de adel getransformeerd tot een geliefde historisch georiënteerde massapraktijk. Deze verschuiving werd gefaciliteerd door de opkomst van digitale technieken en formats zoals databanken, internet en mailinglists. De popularisering van de genealogie kent echter geen lineaire ontwikkeling en laat verschillende vormen of modi zien die zich niet chronologisch ontwikkelen: de modus van reverence verwijst naar het kwalificeren van genealogische onderzoeksresultaten waarbij men ervoor kiest bepaalde personen tot één familie te laten behoren en waarbij anderen juist worden buitengesloten. De modus van reference impliceert het niet-kwalificerend verzamelen van familieleden, met als doel zoveel mogelijk verwanten op te sporen via historisch onderzoek.

In haar lezing zal prof. dr. Elisabeth Timm deze twee modi behandelen op basis van voorbeelden in Europa. Zij zal ingaan op vragen als: tonen actuele populaire vormen van genealogie nog verbindingen met de adellijke en wetenschappelijke genealogie, of tonen ze een eigen dynamiek en daarmee nieuwe manieren omtrent het definiëren van verwantschap en familie? Bovendien zal Timm de vraag beantwoorden hoe de populariteit van genealogie en persoonlijke familiegeschiedenissen zich verhoudt tot de debatten rond nationalisme en cultureel erfgoed?

Elisabeth Timm is professor Europese Etnologie aan de Universiteit van Münster. De lezing in Academisch-cultureel Centrum Spui25 kan gratis worden bijgewoond. Reserveren via de website van Spui25.