dinsdag 29 november 2011

Over de noodzaak van bronvermelding. Enkele voorbeelden uit de praktijk

Door Olga Remmerswaal-Schreuder

Zeker sinds de opkomst van internet is er veel te doen over het onderwerp bronvermeldingen. Genealogische gegevens, door privépersonen verzameld en op internet geplaatst, worden door anderen zonder bronvermelding in hun werk overgenomen. Daar is op zich niets mis mee: men plaatst doorgaans de informatie op een website opdat andere geïnteresseerden er hun voordeel mee doen.  Het is wel onverstandig, want wanneer de onderzoeker later de gegevens nog eens kritisch wil beschouwen is het handig om te kunnen achterhalen hoe men aan de gegevens gekomen is.

Anders wordt het als iemand de overgenomen gegevens (in boekvorm of digitaal) publiceert zonder verwijzing naar vindplaats of originele onderzoeker. Ik ken een voorval waarbij een genealoog in goed vertrouwen zijn gedcombestand aan een privépersoon ter inzage gaf. Enige tijd later kwam hij zijn levenswerk in boekvorm te koop aangeboden weer tegen. Zonder enige bronvermelding. Dit is een duidelijk voorbeeld van plagiaat waarover de publicist aangesproken werd.

Het is prettig en behulpzaam dat tegenwoordig veel informatie beschikbaar is. De bronnen worden er dikwijls bij vermeld. Zij kunnen worden overgenomen en zo nodig geverifieerd. Dat dit verifiëren niet altijd gebeurt, wordt met een laatste voorbeeld toegelicht.


Op de website van de Koninklijke Bibliotheek wordt een getijdenboek uit het midden van de 15de eeuw getoond (signatuur KB 133 E 17). Een prachtig boekwerk waarvan een groot aantal pagina's online ter inzage is via de KB-website Medieval Illuminated Manuscripts.
KB 133 E 17 fol. 1v
Op het eerste blad (1v), dat vermoedelijk rond 1500 aan het dan al een halve eeuw oude getijdenboek werd toegevoegd, staat een wapenschild dat is toegeschreven aan de familie Van Meetkercke. Ik twijfelde aan de juistheid hiervan, omdat Adolf van Meetkercke (geb. 1528) het wapenschild pas halverwege de 16de eeuw zou gaan voeren. Het wapen lijkt als twee druppels water op dat van de familie Van Reymerswale. De conservator middeleeuwse handschriften van de KB, Ed van der Vlist, besteedde direct aandacht aan mijn vraag en nog dezelfde dag kreeg ik bericht dat mijn veronderstelling wel eens juist kan zijn.
KB 133 E 17 fol. 1r
Op de achterzijde van het toegevoegde blad met het wapen staat de naam Maria Lodick van Reymerswale vermeld, met de toevoeging dat het getijdenboek haar toebehoort en dat zij op 3 mei 1623 is gestorven. Van der Vlist meldt verder dat het wapen nog omstreeks 1580 als dat van Remmerswael werd vermeld, namelijk in het album amicorum van Walraven van Haeften (ca. 1555-1608) (signatuur KB 133 M 95, fol. 13v). Het is dus zeer onwaarschijnlijk dat het wapen in het getijdenboek van de familie Van Meetkercke is.

Hoe deze fout in de bronvermelding kwam is niet meer te achterhalen. De naam Van Meetkercke en het verband met het getijdenboek komt al in een verslag over de aanwinsten van de KB in 1897 voor en is daarna waarschijnlijk steeds overgenomen. Het voorbeeld is wel illustratief voor de fouten die kunnen ontstaan bij bronvermeldingen en overnemen van gegevens.
Met bovenstaande tekst probeer ik de discussie rond bronvermeldingen actueel te houden. Er wordt in het informatietijdperk overal en door iedereen, van enthousiaste genealogen tot wetenschappelijk opgeleiden, vrijelijk geknipt en geplakt en uiteindelijk ziet niemand meer waar iets oorspronkelijk vandaan komt. Bovendien wekt het de indruk dat alle eer de laatste auteur toekomt.

Conclusie:
  • Onderzoekers, amateurs zowel als professionals, moeten niet alleen een bron vermelden, maar deze ook daadwerkelijk verifiëren. Secundaire bronnen die weer naar originele bronnen verwijzen kunnen onbetrouwbaar zijn.
  • Niet alleen de originele bron moet worden genoemd, ook degene die de bron verwerkte, transcribeerde of zodanig bestudeerde dat het tot bepaalde conclusies leidde.
Op deze manier wordt er op een correcte wijze naar bronnen verwezen en wordt iedere betrokkene recht gedaan.

Dit artikel is door de auteur toegezonden aan de redactie van Methodiek dossier@CBG.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen