vrijdag 15 juli 2011

Geschiedenis van de bevolkingsomvang - I

Met regelmaat bereikt ons de vraag hoeveel mensen er in het verleden in een bepaalde plaats of land woonden. Mensen proberen zich een beeld te vormen van de omvang van een stad in de 16e eeuw, of proberen in te schatten hoe groot de kans is dat twee mensen die tegelijk ergens leefden elkaar ook daadwerkelijk gekend moeten hebben danwel familie van elkaar waren.
In boeken worden vaak getallen genoemd, maar meestal net niet over de plaats of de periode die je zelf relevant vindt. Daarom hier enkele links naar websites die uitkomst kunnen bieden bij vragen op dit gebied.

De website Population Statistics geeft van bijna alle landen, waaronder Nederland, inwoneraantallen vanaf 1700. Ook biedt de website inwoneraantallen per provincie en per gemeente in Nederland. Bij de gemeenten wordt ook vermeld in welk jaar de gemeente voor het eerst is genoemd in een document, het jaar dat eventuele stadsrechten werden verkregen en het aantal meter dat een plaats boven zeeniveau ligt. Voor sommige steden worden ook cijfers van vóór 1700 genoemd.

Een handig beknopt overzicht van de ontwikkeling en de omvang van de bevolking van een aantal Nederlandse steden in de periode 1500-1650 vind je hier.

Interessant is verder een bijdrage in de Engelstalige Wikipedia over Middeleeuwse demografie van Europa.  Zie in dat verband ook dit artikel van Paolo Malanima, waarin schattingen van aantal inwoners in de Middeleeuwen per land of streek worden gegeven:

Bron: Paolo Malanima, Energy and population in Europe. The Medieval Growth (10th-14th Centuries), pag. 5-6

Zie ook de bijdrage Geschiedenis van de bevolkingsomvang - II, over de laatste twee eeuwen.

10 opmerkingen:

  1. In bovenstaand staatje vallen de cijfers van Nederland en België mij op. De verhouding is nu 1,6:1, er heeft dus ergens een ommekeer plaatsgevonden. Of is het een kwestie van door de tijd heen zich wijzigende definities?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Sterker nog dan "CBG" : Pas omstreeks 1930 telden NL. en B. ong. 7 mln. inw. elk. Rond 1900 had B. nog zo'n 1½ x > inw. dan NL. Rond de afscheiding van 1831 waren er net zoveel "Vlamingen" (incl. NL. Limburgers) als "Noord"-NL. Nota bene: Walen zijn hierin niet eens betrokken; zij verdubbelen het aantal voor de Belgen nog eens bijna! Destijds: NL: 2,2 / B.: 2,9. In de eeuwen ervoor telde "België" (Sp./Oost. NL) ong. 2 x zoveel inw. als de Republiek. Pas vanaf 1940 had NL. haar buurland voorgoed (?) in inw.tal gepasseerd, met 8 mln.; 1950: 10; 1960: 12; 1970: 13 (pil!); 1980: 14; 1990: 15; 2000: 16; 2015: 17. In vgl. met buurland DL: 1900: 10 D. op 1 NL. / 2000: 5 D. op 1 NL.!

      Verwijderen
  2. De bevolkingsomvang bleef in de Zuidelijke Nederlanden / België tot in de tweede helft van de 19e eeuw (ca. 1865) daadwerkelijk groter dan in de Noordelijke Nederlanden.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. De vraag is dan natuurlijk wat die ommekeer veroorzaakt heeft.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. In de loop van de 19e en begin 20e eeuw vindt in Europa de demografische transitie plaats. Sterftecijfers en geboortecijfers dalen. In Nederland daalt het sterftecijfer in m.n de huidige Randstad sneller dan gemiddeld in Europa, m.n. door belangrijke sanitaire verbeteringen in de steden.
    Het geboortecijfer in Nederland daalde juist langzamer dan gemiddeld. Dat laatste wordt vaak toegeschreven aan het feit dat in Nederland één (mannelijke) kostwinner per gezin een politiek streven was van m.n. de Roomse en de Rode zuil. Daardoor kon de vrouw zich richten op huishouden en gezin, met als resultaat relatief grote gezinnen.
    Een sneller dalend sterftecijfer en een langzamer dalend geboortecijfer resulteerde in een relatief grote bevolkingstoename.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. PS De tijdsregistratie van deze berichten loopt 9 uur achter. Het is nu 16 juli 2011, 08.53 uur

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Dank voor de hint. We hebben de tijdinstelling aangepast.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Het is opvallend dat in 1400 en 1500 de inwonersaantallen in alle landen beduidend lager zijn dan in voorafgaande eeuwen. Waarschijnlijk het gevolg van de pestepidemieën?

    BeantwoordenVerwijderen