maandag 18 juli 2011

Workshop archiefonderzoek en personen zoeken voor schrijvers


Archiefexpert Eric Hennekam geeft op 10 september 2011 een workshop speciaal voor literaire non-fictie schrijvers. Het programma is toegespitst op mensen die een literair non-fictieboek (willen) schrijven en op journalisten die aan literaire non-fictieartikelen werken. Deze workshopdag leer je hoe je zoveel mogelijk over je hoofdpersonen te weten komt. Je ontdekt hoe je archieven kunt gebruiken voor het checken van feiten en voor het vinden van details waarmee scènes tot leven komen.
De dag zelf zoeken we meteen in de archieven. Van tevoren kan iedereen een zoekvraag bij Eric Hennekam neerleggen; de dag van de workshop zal hij op die individuele vraag ingaan.

Wat je leert:
  • De stappen die je moet zetten bij archiefonderzoek. Hoe zijn archieven in Nederland toegankelijk, wat zijn de beste digitale toegangen en wat is er allemaal te vinden?
  • De finesses van literatuuronderzoek: zoeken naar online boeken, tijdschriften en kranten.
    Zoeken naar gegevens over personen. Met archiefonderzoek kun je iemands levenslijn reconstrueren: je vindt informatie over geboorte, scholen, clubs, huwelijken, werkrelaties en nog veel meer.
  • Zoeken naar historische beelden zoals films en foto’s. Deze helpen je om een locatie te beschrijven wanneer (een deel van) het boek of artikel zich in het verleden afspeelt.
  • Zoeken op het Invisible Web. De meeste online gegevens vind je in de diepte van het onzichtbare web.
  • Welke handige digitale hulpmiddelen je kunt gebruiken bij het doen van research.
Eric Hennekam
Door wie?
Eric Hennekam is archiefonderzoeker en personen-zoekexpert. Hij is gastdocent bij verschillende universiteiten en hogescholen. Hij geeft ondersteuning en advies aan journalisten, redacties en schrijvers bij hun speurtocht in papieren, digitale en audiovisuele archieven.
De workshop wordt georganiseerd door freelance journalist Mensje Melchior. Zij werkt op dit moment zelf aan een literair non-fictieboek en zal daarbij veel archiefonderzoek doen.

Kosten: 85 euro per persoon, inclusief lunch, koffie en thee. De cursisten moeten zelf een laptop meenemen.
Datum: zaterdag 10 september van 10.00 – 16.00 uur.
Locatie: Bureau Wibaut, Wibautstraat 150, 1091 GR Amsterdam. Kamer 1.34
Aanmelden: bij Mensje Melchior: mensjem[at]hotmail.com

vrijdag 15 juli 2011

Geschiedenis van de bevolkingsomvang - I

Met regelmaat bereikt ons de vraag hoeveel mensen er in het verleden in een bepaalde plaats of land woonden. Mensen proberen zich een beeld te vormen van de omvang van een stad in de 16e eeuw, of proberen in te schatten hoe groot de kans is dat twee mensen die tegelijk ergens leefden elkaar ook daadwerkelijk gekend moeten hebben danwel familie van elkaar waren.
In boeken worden vaak getallen genoemd, maar meestal net niet over de plaats of de periode die je zelf relevant vindt. Daarom hier enkele links naar websites die uitkomst kunnen bieden bij vragen op dit gebied.

De website Population Statistics geeft van bijna alle landen, waaronder Nederland, inwoneraantallen vanaf 1700. Ook biedt de website inwoneraantallen per provincie en per gemeente in Nederland. Bij de gemeenten wordt ook vermeld in welk jaar de gemeente voor het eerst is genoemd in een document, het jaar dat eventuele stadsrechten werden verkregen en het aantal meter dat een plaats boven zeeniveau ligt. Voor sommige steden worden ook cijfers van vóór 1700 genoemd.

Een handig beknopt overzicht van de ontwikkeling en de omvang van de bevolking van een aantal Nederlandse steden in de periode 1500-1650 vind je hier.

Interessant is verder een bijdrage in de Engelstalige Wikipedia over Middeleeuwse demografie van Europa.  Zie in dat verband ook dit artikel van Paolo Malanima, waarin schattingen van aantal inwoners in de Middeleeuwen per land of streek worden gegeven:

Bron: Paolo Malanima, Energy and population in Europe. The Medieval Growth (10th-14th Centuries), pag. 5-6

Zie ook de bijdrage Geschiedenis van de bevolkingsomvang - II, over de laatste twee eeuwen.

vrijdag 1 juli 2011

Het familiegeheugen is per definitie feilbaar...

Sinds begin van de 21e eeuw kunnen promovendi die onderzoek doen naar aan Duitsland gerelateerde thema's voor aanvullende begeleiding terecht bij het zogenaamde Graduiertenkolleg van het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA). Met enige regelmaat organiseert het Graduiertenkolleg ook thema-bijeenkomsten. Onlangs ging het tijdens een workshop over het 'familiegeheugen' tijdens een themabijeenkomst getiteld Biografie in historische context. Aan de workshop gaven vooraanstaande onderzoekers van diverse universiteiten en instituten hun medewerking. Op de website Duitslandweb, die is gerelateerd aan het DIA, staan de belangrijkste bevindingen van die workshop.

Er wordt verwezen naar de Amerikaanse historicus John Gillis die twee soorten familie onderscheidt: de familie “we live with” en de familie “we live by”. De familie met “we live with” is niet compleet en beïnvloedbaar door ziekte, ruzie, scheiding, dood. De familie “we live by” is de familie zoals we hem (wensen te) zien, ontstaan door verhalen, rituelen, foto’s etc. Deze familie bepaalt mede ons zelfbeeld en biedt families continuïteit: het 'familiegeheugen'.

Er wordt geconcludeerd dat iedereen zijn familiegeschiedenis manipuleert. Of moeten we zeggen dat het familiegeheugen per definitie feilbaar is? Dat kan ingegeven zijn door verschillende drijfveren. Bijvoorbeeld omdat men de harmonie niet wil verstoren, omdat de werkelijkheid te onaangenaam is om onder ogen te zien of omdat men bewust of onbewust nooit kritisch naar verhalen heeft gekeken of willen kijken uit angst om iets te ontdekken wat niet past in het plaatje.

In het verslag op Duitslandweb staan mooie voorbeelden en literatuursuggesties.