vrijdag 24 juni 2011

Over voornamen en sociale klasse

Al langer kan men via de Nederlandse Familienamenbank van het Meertens Instituut opzoeken hoe vaak een achternaam in Nederland voorkomt en hoe de verdeling over het land is. Veel genealogen maken daarvan gebruik op zoek naar de mogelijke herkomst van de familie of om vast te stellen in welke streek het best gezocht kan worden naar verre verwanten.

Sinds begin juni van dit jaar kan dit ook voor voornamen: de Nederlandse Voornamenbank. Van veel voornamen wordt hier de jaarlijkse populariteit sinds 1880 en een verspreidingskaart gegeven. Bij circa 20.000 voornamen is een naamsverklaring te vinden. De grote man achter de ontwikkeling van de Nederlandse Voornamenbank is Gerrit Bloothooft. Hij is taalwetenschapper aan de Universiteit van Utrecht en tevens verbonden aan het Meertens Instituut.

Gerrit Bloothooft  is gefascineerd door de relatie tussen voornamen en sociale klasse. Voornamen vertellen iets over de naamgever. Tot de jaren vijftig hadden ouders weinig keuze. Een kind diende vernoemd te worden, naar grootouders, ooms en tantes of een suikeroom. Daarna zijn vernoemingstradities grotendeels overboord gegooid en hadden ouders de vrije keuze. Sindsdien zeggen de gekozen namen iets over de ouders. Ieder milieu heeft zijn eigen voorkeuren. Bekend zijn de spreekwoordelijke hockey-namen.

Bloothooft onderzocht de naamgeving bij bijna 300 duizend gezinnen. Daaruit bleek dat een voornaam niet alleen veel zegt over de sociaal-economische achtergrond van onze ouders, maar ook of ze traditioneel of juist modern zijn, aldus de Volkskrant van 24 juni 2011.
Voor familiehistorici een leuke insteek om de gegevens nog eens opnieuw tegen het licht te houden.

Gerrit Bloothooft schreef over dit onderwerp in 2004 het boek Over voornamen. Daarin beantwoordt hij o.a. de vragen waar halen ouders hun inspiratie vandaan? en wat vertellen de namen over afkomst? Het boek is niet meer verkrijgbaar, maar eventueel nog wel tweedehands te vinden. Zie dit inkijkexeplaar bij Bol.com.

Zie ook een uitgebreid artikel op de website van Radio Nederland Wereldomroep en de website Voornamelijk.nl

woensdag 22 juni 2011

Archiefbezoek en archiefterminologie

Sommige genealogen zijn regelmatige archiefbezoekers. Anderen zouden het misschien wat vaker moeten of willen doen. Als handig startpunt voor archiefbezoek kan tegenwoordig ArchiefWiki dienen. Op ArchiefWiki vind je o.a. een overzichtskaart met alle archieven van Nederland. De kaart is doorklikbaar, waarna je per archief belangrijke startinformatie vindt zoals bezoekadres, webadres, contactgegevens en openingstijden. Een ander belangrijk onderdeel van ArchiefWiki bestaat uit het hoofdstuk terminologie. Daarin wordt de betekenis uitgelegd van typische archiefwoorden waar je als bezoeker vroeg of laat mee geconfronteerd wordt, zoals arrest, borderel, concordans en Dublin Core. Handig als naslagwerk, het voorkomt nodeloze dwaaltochten.

Veel archieven bieden via hun website de mogelijkheid om van thuis uit een archiefbezoek voor te bereiden door middel van digitale inventarissen, zoekmachines, databases en beeldbanken. Daarnaast nemen veel archieven deel in het samenwerkingsproject Archieven.nl. Op deze website kun je méér dan 40 miljoen beschrijvingen van archiefstukken van 72 instellingen centraal doorzoeken (situatie juni 2011).

Alternatieve routes naar speciale bronnen zijn o.a. Archiefforum, Archiefzoeker.nl en de Digitale dossiers van het CBG (met verschillende specialismen).

vrijdag 17 juni 2011

Laten wijzigen van je voornaam

Sinds 17 mei 2011 (loi n° 2011-525 du 17 mai 2011) is het in Frankrijk bij wet mogelijk om door tussenkomst van een rechter je voornaam te laten veranderen door de volgorde van je (meerdere) voornamen te herzien. Tot die tijd was dat niet mogelijk en kon je alleen, wanneer je er meerdere had, een voornaam laten vervallen.Voor genealogen betekent dit een nieuwe realiteit om rekening mee te houden. Jean François Leblanc is nu misschien toch dezelfde als François Jean Leblanc. Zie de website van Baptiste Coulmont

Logische vraag die zich vervolgens opdringt: hoe zit dit in Nederland?
In Nederland kun je al langer je voornaam laten wijzigen. Je kunt zelfs een héél nieuwe naam laten registreren. Een verzoek daartoe moet via een advocaat worden ingediend bij de rechtbank. De wet voorziet in een drietal redenen die daartoe kunnen worden aangevoerd:
  • de voornaam is bij de aangifte onjuist opgegeven
  • uw voornaam is niet meer passend, omdat u een geslachtswijziging heeft ondergaan
  • u vindt uw naam lelijk
Zie website Judex.nl voor meer informatie over de Nederlandse praktijk.
Daar kun je ook alles lezen over voorwaarden en procedure om te komen tot wijziging van je achternaam.

Een andere naamkwestie die het verdient om in dit verband genoemd te worden is die van het gebruik van de achternaam van je partner of je ex-partner. In de praktijk komt het er op neer dat je naar keuze je eigen naam kunt voeren, de naam van je (ex-)partner of beide in combinatie (in willekeurige volgorde).
Jansen gehuwd met De Buin kan zich bedienen van de volgende achternamen:
  • Jansen
  • De Bruin
  • Jansen - De Bruin
  • De Bruin - Jansen
Zie ook daarvoor de website Judex.nl