dinsdag 26 april 2011

Weer en geschiedenis

Voor onze voorouders was het weer niet alleen net als voor ons een belangrijk gespreksonderwerp, het weer was daadwerkelijk van grote invloed op het dagelijkse leven. Een koudegolf leidt nu tot hoge energierekeningen, maar kon vroeger levensbedreigend zijn. Extreem weer kon leiden tot haperende aanvoer of mislukte oogsten, voedselschaarste, duurte en honger. Er bestaan ook nog relaties tussen epidemische ziekten en bepaalde weersomstandigheden.
Voor de familiehistoricus een goed reden om af en toe eens in het weer van vroeger te duiken. Was er een relatie tussen de verkoop van een boerderij of akker en misoogsten? Waarom stierven in korte tijd meerdere leden van een gezin? Maar ook zonder een onmiddellijke aanleiding is het verhelderend om je een voorstelling te kunnen maken hoe mensen in het verleden hete zomers of koude winters moeten hebben ervaren.

De antwoorden op zulke weervragen waren voorheen niet snel te geven. Sinds 1995 beschikken we in Nederland echter over een groeiende serie boeken die hierbij behulpzaam kan zijn. Historisch geograaf Jan Buisman is bezig met een heuse krachttoer door in acht kloeke delen van elk tussen de 650 en 1000 pagina's de geschiedenis van Duizend jaar weer, wind en water in de Lage Landen te schrijven. Inmiddels zijn al vijf delen verschenen bij Uitgeverij Van Wijnen.
  • Deel 1: tot 1300 + een uitvoerige inleiding, 656 blz.
  • Deel 2: 1300-1450, 690 blz.
  • Deel 3: 1450-1575, 808 blz.
  • Deel 4: 1575-1675, 768 blz.
  • Deel 5: 1675-1750, 998 blz.
  • Deel 6 t/m 8 zijn gepland voor 2012, 2014 en 2017
De serie is van onschatbare waarde voor historici en genealogen en zijn prachtig geïllustreerd. De bekende Franse historicus Emmanuel le Roy Ladurie schreef over de serie: "Ik raad iedereen aan Nederlands te leren, om het werk van Buisman te kunnen lezen". De boeken kosten € 49,50 per deel.


Voor wie voorlopig met één boek van Buisman wil volstaan verscheen onlangs het boek Extreem weer! Een canon van weergaloze winters & zinderende zomers, hagel & hozen, stormen en watersnoden. Dit boek kost eveneens € 49,50 (zie website uitgever) en is bijgewerkt tot en met de winter van van december 2010. Het boek heeft een groot aantal bijlagen met overzichten van brongebruik, hitte- en koudegolven, records, antieke lengtematen, elfstedentochten, stormvloeden etc.

In september 2001 schreef Jan Buisman al eens een artikel voor het CBG kwartaalblad Genealogie over weer en geschiedenis. Dat artikel kan hier worden gedownload. In dat artikel wijst Buisman ook op het belang van oude kranten en  jaarboeken voor de reconstructie van het weer in een bepaald jaar. Hij noemt met name de Hollandse Mercurius (1650 tot 1690), de Europische Mercurius (1691 tot 1756), de Nederlantsche Mercurius (1756 tot 1807). Verschillende jaargangen van deze jaarboeken zijn inmiddels online te vinden via Google Books of Internet Archive.
Voor oude kranten beschikken we natuurlijk over de website Historische Kranten van de KB, waar je kunt zoeken in vier eeuwen kranten.

Zie ook artikel website KNMI: Buisman over de warmste zomer (1540)
Zie ook artikel website KNMI: Buisman over de kleine ijstijd.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen